Idea

Idea projektu opiera się na doświadczeniach Katarzyny Michalskiej i Aleksandry Drzazgi – autorek programu Klas Aktywności Twórczej (KAT) realizowanego w bytomskim Gimnazjum nr 1 przez 15 lat, do czerwca 2019 roku.

Program opierał się w swej koncepcji na działaniach systemowych, w ramach przedmiotu Wychowanie do twórczości, traktujących uczestnictwo w kulturze i wychowanie do jej krytycznego odbioru, jako narzędzie do kształcenia postaw obywatelskich i prospołecznych. Historia 475. absolwentów i uczniów KAT pozwala na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków o roli i sile tak prowadzonej edukacji. Autorki programu, opierając się na współpracy z przedstawicielami sztuki i instytucji kultury, nabyły kompetencje i wiedzę niezbędne do właściwej organizacji procesu edukacyjnego opartego na uczestnictwie w ofercie kulturalnej miasta, ale także opracowały narzędzia i metody sprzyjające kształceniu postaw otwartości, zaangażowania i kreatywności. z uwagi na fakt wygaszania gimnazjów, a tym samym likwidacji KAT, zrodził się pomysł projektu miejskiego, pozwalającego na wprowadzeniu systemowej edukacji kulturalnej do bytomskich placówek oświatowych w oparciu o doświadczenie i wiedzę prowadzących. Efekty prowadzonej w KAT edukacji są zauważane przez dyrektorów wszystkich bytomskich instytucji kultury, bowiem uczniowie i absolwenci KAT nie tylko uczestniczą w wydarzeniach w roli widzów i odbiorców, ale także stanowią istotną część grup warsztatowych, współrealizują projekty, inicjują i realizują wydarzenia, wykazując się ponadprzeciętnymi umiejętnościami komunikacyjnymi oraz świadomością własnych potrzeb i oczekiwań. Efektem wieloletniej współpracy oraz możliwości doświadczania jej skutków jest współudział dyrektorów wszystkich zaproszonych instytucji kultury w tworzeniu i realizacji niniejszego projektu. Program KAT, jako działanie systemowe, pokazał, że edukacja kulturalna to działanie rozłożone w czasie, zaplanowane, systematyczne i wykorzystujące najbliższą okolicę odbiorcy – tak zaplanowany proces ma moc rozbudzania poczucia tożsamości, co w kontekście postawy obywatelskiej, wydaje się kluczowe.

Bytom jest miastem o wciąż wzrastającym wskaźniku bezrobocia i wyludniania, a także niskim potencjale społecznym co wynika z trudnej, po kopalnianej, struktury ekonomicznej. Jednocześnie na terenie naszego miasta obok Bytomskiego Centrum Kultury (Becek) funkcjonują instytucje kultury, które wymagają od potencjalnego odbiorcy określonego poziomu wrażliwości i kompetencji sprzyjających odbiorowi – Muzeum Górnośląskie, Opera Śląska, Teatr Tańca i Ruchu Rozbark oraz CSW Kronika.

Do współpracy zaprosiliśmy przedstawicieli bytomskich placówek oświatowych (od przedszkoli po szkoły średnie), po jednym reprezentującym daną placówkę. Staną się oni koordynatorami edukacji kulturalnej w swojej placówce, tworząc jednocześnie sieć miejskich koordynatorów.

Działanie to ma na celu możliwość poznania się i nawiązania realnych kontaktów. z uwagi na wsparcie projektu ze strony władz miasta – rekrutacja miała miejsce poprzez dyrektorów placówek, z założeniem jednak dobrowolności zarówno ze strony dyrektora palcówki (gotowość do podjęcia trwałych zmian w planowaniu procesu edukacyjnego) jak i nauczyciela (gotowość do uczestniczenia we wszystkich warsztatach oraz podjęcia się koordynowania procesu tworzenia rocznego programu edukacji kulturowej we własnej placówce).

W pierwszym roku projektu prowadzimy warsztaty w przestrzeniach wymienionych wyżej instytucji, chcemy inicjować spotkania nauczycieli oraz pracowników instytucji i stwarzać warunki do dialogu i poznania specyfiki pracy obu grup. Zaproszeni animatorzy kultury, wykorzystując aktualne wydarzenia (spektakle, wystawy) przeprowadzą warsztaty wyposażające uczestników w wiedzę i narzędzia do prowadzenia zajęć i realizacji projektów opartych na dialogu, przeżyciu i działaniach kreatywnych. Koordynatorzy wezmą udział w 9. comiesięcznych spotkaniach, a także zostaną zaproszeni do uczestnictwa w spektaklach i wystawach, tak aby każdy warsztat miał swoje praktyczne odniesienie. Doświadczenie pokazuje, że proces edukacji najlepiej przebiega tam gdzie bazą są emocje, a zatem założeniem projektu jest praca z osobami wybranymi na zasadzie dobrowolności, zainteresowanymi i gotowymi podjąć się tworzenia programu opartego na własnych preferencjach, możliwościach i specyfice własnej palcówki.

Pierwszy rok projektu, realizowanego zgodnie z kalendarzem roku szkolnego, zakończy się w czerwcu 2020. Uczestnicy warsztatów podejmą się stworzenia programu dedykowanego swojej palcówce z wykorzystaniem nabytych umiejętności oraz potencjału instytucji partnerskich (Bytomskie Centrum Kultury – Becek, Opera Ślaska. Teatr Tańca i Ruchu Rozbark, Muzeum Górnośląskie, CSW Kronika, Miejska Biblioteka Publiczna, Muzeum Powstań Śląskich – jedynej instytucji spoza miasta, która jednak pozwala na wykorzystanie komponentu historycznego, niezbędnego do budowania tożsamości).

Spośród projektów komisja wybierze cztery, które otrzymają przy realizacji programu wsparcie merytoryczne i finansowe.

Równocześnie prowadzone będą, pod kierunkiem koordynatora, działania mające na celu zmapowanie wszystkich podmiotów, działających na terenie miasta, charakteryzujących się potencjałem kulturotwórczy. Wzorem jest dla nas inicjatywa realizowana w ramach Warszawskiego Programu Edukacji Kulturalnej. w efekcie oddamy w ręce nauczycieli listę osób, instytucji i NGO, które gotowe są na podjęcie wspólnych działań służących edukacji kulturalnej, opartej na zasobach najbliższej okolicy.

Wyłonione drogą konkursy roczne programy edukacji kulturalnej realizowane będą przez kolejny rok szkolny, z jedną wskazaną grupą czy klasą. Działania w ramach programu będą spełniały założenia pedagogiki kultury, będą oparte na sytuacji przeżycia (uczestnictwo i zaangażowanie), będą kształtowały kompetencje komunikacyjne, przygotowywały uczestników do krytycznego uczestnictwa w kulturze, ale także stwarzały warunki do działań kreatywnych w przestrzeni wybranych instytucji. Ich zadaniem będzie także  angażowanie lokalnej społeczności co najmniej w roli odbiorców.

Efekty podejmowanych działań na bieżąco będą prezentowane na naszej stronie, która na tym etapie projektu będzie pozwalała na gromadzenie dobrych praktyk oraz publiczne prezentowanie podejmowanych przez podmioty (dzieci, młodzież i nauczycieli) działań.

Każda z placówek biorąca udział w projekcie zaprezentuje w dowolnej, wybranej formie efekty całorocznej pracy – będzie to publiczna prezentacja projektu przygotowanego przez wszystkich podopiecznych czy uczniów biorących udział w programie (wystawa, spektakl, przedstawienie, film itp) w formie miejskiego wydarzenia kulturalnego.

Filmowe i fotograficzne relacje z tych czterech wydarzeń zostaną zaprezentowane podczas ogólnopolskiej konferencji, podczas której zaprezentowane zostaną także efekty oraz wnioski z podjętych działań. Na konferencję zostaną zaproszeni animatorzy kultury, nauczyciele, a także dyrektorzy instytucji oraz włodarze miast, którzy w edukacji kulturalnej dostrzegają potencjał obywatelski i prospołeczny. Konferencji towarzyszyć będą cztery warsztaty dla nauczycieli przeprowadzone przez czterech koordynatorów rocznych programów edukacji kulturalnej.

Ostatnim wydarzeniem podsumowującym będzie forum dyrektorów bytomskich placówek oświatowych oraz instytucji kultury i przedstawicieli władz miasta. Podczas wydarzenia zaprezentowane zostaną efekty projektu – funkcjonalność strony internetowej oraz mapa miejsc kulturotwórczych Bytomia, a także zostanie zainicjowana praca nad kontynuacją programu we wszystkich placówkach.

Stworzenie miejskiego programu edukacji kulturalnej opartego na planowym i systematycznym kształceniu kompetencji  umożliwiających czynne i krytyczne uczestnictwo w kulturze.

Cele szczegółowe

  • zwiększenie kompetencji nauczycieli w zakresie kształcenia postaw odbiorców kultury
  • nawiązanie realnej, długoterminowej współpracy pomiędzy instytucjami kultury a edukacją, opartej na wiedzy dotyczącej specyfiki pracy i możliwości obu stron (wykorzystanie potencjału miejsc, zwerbalizowanie i uwzględnienie potrzeb, oczekiwań i możliwości)
  • zmiany struktury społecznej poprzez zaangażowanie dzieci i młodzieży w realizację w przestrzeni miasta i we współpracy z instytucjami kultury zaplanowanych, uwzględniających specyfikę miasta wydarzeń kulturalnych
  • kształcenie postaw obywatelskich i prospołecznych o charakterze działań zaangażowanych poprzez inicjowanie działań aktywizujących, włączających i integrujących środowisko kulturotwórcze z edukacją.

Rezultaty

  • podejmowanie nowych działań w przestrzeni miasta mających charakter włączający i integrujący środowiska edukacyjne i kulturalne
  • zwiększenie stopnia współpracy pomiędzy instytucjami kultury i placówkami oświatowymi
  • doskonalenie umiejętności prowadzenia działań edukacyjnych dla nauczycieli przez przedstawicieli instytucji kultury
  • rozbudzenie świadomości roli edukacji kulturalnej w kształtowaniu struktury społecznej miasta poprzez kształcenie postawy zaangażowania i otwartości
  • wzmocnienie zainteresowania mieszkańców miasta uczestnictwem w wydarzeniach kulturalnych

Wartości dodane

  • wzmocnienie wizerunku instytucji kultury jako miejsca otwartego
  • integracja środowisk
  • wzmocnienie poczucia tożsamości wśród dzieci, młodzieży i ich rodziców
  • poprawa jakości ofert edukacji pozaszkolnej poprzez lepszą znajomość potrzeb i specyfiki odbiorców

Projekt został objęty honorowym patronatem Wydziału Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego.

Katarzyna Michalska nauczycielka j.polskiego oraz autorskiego przedmiotu Wychowanie do Twórczości w Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi w Bytomiu. Absolwentka Filologii polskiej Uniwersytetu Śląskiego oraz Studiów Podyplomowych Praktycznej Edukacji Filmowej stArt! w Warszawskie Szkole Filmowej. Współautorka programu Klasy Aktywności Twórczej realizowanego w Gimnazjum nr 1 od 2006 r. i opartego na założeniach pedagogiki kultury. Mentorka w  kursach internetowych dla nauczycieli “Włącz się. Młodzi i media” oraz „Kulthurra!” warszawskiego Centrum Edukacji Obywatelskiej. Liderka edukacji medialnej CEO. w latach 2010 – 2012 doradca metodyczny zakresu edukacji humanistycznej w Gminie Bytom, w latach 2013 – 2015 koordynatorka sieci „Jak rozwijać myślenie twórcze uczniów?” w ramach projektu Klucze do sukcesu – nowoczesny system wspomagania szkół i przedszkoli oraz doskonalenia nauczycieli w Bytomiu. Trenerka w międzynarodowych programach Mind Over Media (CEO) oraz App Yuor School – Digital Atelier (Fundacja Nowoczesna Polska). Animatorka kultury. Ekspertka w programach: operatorkultury.pl (woj. śląskie), Kulturalni Edukatorzy – Mazowiecka Sieć Edukacji i Kultury, Świętokrzyska Akademia Edukacji Kulturowej, Struktury Kultury (woj. kujawsko – pomorskie) oraz Współdziałanie w Kulturze (woj. wielkopolskie) realizowanych w ramach programu Narodowego Centrum Kultury – Bardzo Młoda Kultura.Wieloletni program wspierania edukacji kulturowej. Finalistka Nagrody im. I. Sendlerowej ”Za naprawianie świata”(2017 r.) Autorka publikacji i scenariuszy dla nauczycieli z zakresu edukacji kulturowej, medialnej i filmowej oraz licznych wystąpień podczas ogólnopolskich i międzynarodowych konferencji. Doktorantka na Wydziale Sztuki i Nauk o Edukacji UŚ.

Założenia projektu opierają się o metodologię wypracowaną w czasie istnienia Klasy Aktywności Twórczej – autorskiego programu realizowanego w warunkach powszechnego gimnazjum od 2006. Program, sięgający do założeń i koncepcji pedagogiki kultury, opiera się na systemowych działaniach realizowanych w ramach autorskiego przedmiotu Wychowanie do Twórczości w wymiarze 4 godzin tygodniowo, podzielonych na dwa dwugodzinne bloki tematyczne WDT humanistyczne i WDT teatralne. Osią podejmowanych działań są teksty kultury traktowane nie w ujęciu historyczno – teoretycznym, ale jako narzędzie i pretekst do kształtowania otwartości, kreatywności, umiejętności współdziałania i komunikacji, z dbałością o zachowania autonomii i  indywidualności uczniów. Celem programu było kształtowanie krytycznego odbiorcy i uczestnika kultury, a także postaw prospołecznych i obywatelskich. Autorki i prowadzące projekt – Katarzyna Michalska i Aleksandra Drzazga, wypracowały podczas ponad 2700 godzin warsztatowych z młodzieżą, model pracy przynoszący doskonałe i wymierne efekty, a prowadzący do kształcenia kompetencji pozwalających na aktywne i krytyczne uczestnictwo w kulturze. Uczniowie KAT uczestniczyli w trwającym trzy lata procesie, na który składał się udział w regularnych, cotygodniowych warsztatach odbywających się w czasie lekcji, udział w wydarzeniach kulturalnych miasta oraz warsztatach pozalekcyjnych (co najmniej raz w miesiącu) prowadzonych przez artystów. Lata współpracy z instytucjami kultury doprowadziły do stworzenia sieci współpracy, która skutkuje organizacją warsztatów prowadzonych np. przez aktorów zagranicznych grup teatralnych, zaproszeniami do współrealizacji projektów czy możliwością realizacji projektów w partnerskich instytucjach kultury.

Panie K.Michalska i A. Drzazga biorą udział w licznych ogólnopolskich i międzynarodowych konferencjach, dzieląc się swoimi doświadczaniami i propagując ideę edukacji kulturalnej w warunkach systemowych, są autorkami artykułów i scenariuszy, a także prowadzą warsztaty dla nauczycieli i edukatorów.

Aleksandra Drzazga otoczy wsparciem merytorycznym programy edukacji kulturalnej realizowane w roku szkolnym 2020/2021

Aleksandra Drzazga – nauczycielka j. francuskiego, autorskiego przedmiotu Wychowanie do Twórczości-teatr, edukatorka teatralna. Absolwentka studiów podyplomowych Reżyseria Teatru Dzieci i Młodzieży AST Wrocław i Kursu Mistrzowskiego dla absolwentów RTDiM w AST Wrocław. Współautorka programu Klasy Aktywności Twórczej realizowanego w publicznej szkole w Bytomiu od 2006 r. Koordynatorka projektów z zakresu edukacji teatralnej dla Stowarzyszenia Kopalnia Aktywności przy Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi w Bytomiu od 2010. Prowadziła warsztaty z zakresu edukacji kulturowej i edukacji teatralnej w:  Program Bardzo Młoda Kultura, Centrum Praktyk Edukacyjnych w Poznaniu, Bytomskie Centrum Kultury, Śląski Teatr Lalki i Aktora ATENEUM, Program Kultura Dostępna dla Teatru Dzieci Zagłębia im. Jana Dormana w Będzinie. Autorka programu z zakresu edukacji teatralnej i pedagogiki teatru”Teatr. Szkoła” realizowanego obecnie jako zajęcia pozalekcyjne w publicznej szkole w Bytomiu. Współautorka Cyklu Warsztatów Interdyscyplinarnych dla nauczycieli Akcja Edukacja w Bytomskim Centrum Kultury. Współpracuje z Instytutem Teatralnym im. Z. Raszewskiego w Warszawie  jako tutorka nauczycieli i pracowników instytucji kultury w Ogólnopolskim Programie Liderzy Teatroteki Szkolnej i Partnerzy Teatroteki Szkolnej oraz jako prowadząca warsztaty dla nauczycieli w Programie Teatroteka Szkolna. Autorka artykułów (m. in. Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego i scenariuszy dla nauczycieli z zakresu edukacji kulturowej i teatralnej( Portal Teatroteka Szkolna, Śląski Teatr Lalki i Aktora ATENEUM).